Welcome in Greece Welcome in Greece

 




ΑρχικήInitial MπροστάBack

To ορτύκι (Cuturnix coturnix ) και η ζωή του στον Νότο ...


Του Απόστολου Χρ. Αντωνάκη

Πάνε κάμποσα χρόνια, τότε που αφθονούσαν τα ορτύκια στον ευρωπαϊκό Νότο, και γέμιζαν με το κελάηδημα των αρσενικών οι χωραφιές και οι καλλιεργημένες εκτάσεις, από τις πρώτες πρωινές δροσοσταλίδες μέχρι και το θάμπωμα του σούρουπου. Αυτή η εκτεταμένη, αθέατη από το ανθρώπινο βλέμμα, αλλά και μελωδική παρουσία των φτερωτών μεταναστών από τον αφρικανικό Βορρά έχει μετατραπεί σ' ένα προσωρινό θλιβερό κατάντημα.

Το ονομάζω κατάντημα για τον τρόπο αντιμετώπισής τους από την ανθρώπινη αλαζονεία. Προσωρινό, δε, το χαρακτηρίζω διότι είμαι πεπεισμένος πως η φύση θα βρει τον τρόπο να αντισταθμίσει τη βλακεία και τα λάθη του είδους μου.

Aπό τα αρχαία ακόμα χρoνια το ορτύκι αποτελούσε έναν προσφιλή θηραματικό καρπό, ο οποίος, παρά το μικρό μέγεθός του, συγκινούσε αμέτρητους θηρευτές οι οποίοι προσηλώνονταν για μήνες στο κυνήγι του. Κι αυτό γιατί το κυνήγι του ορτυκιού διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα κι όχι μονάχα τον Αύγουστο με την αναζήτηση των λιγοστών τοπιάρικων οικογενειών που φωλιάζουν στον ελληνικό Βορρά ή τα σμήνη των περασματιάρικων κατά το φθινόπωρο, που έχουν πια λοξοδρομήσει ή έχει μετριασθεί η πυκνότητα του πληθυσμού τους.

Ο αριθμός των αναπαραγωγικών ζευγαριών ορτυκιών στην Ευρώπη παρουσιάζει, συχνά, μεγάλες διακυμάνσεις. Αυτό οφείλεται πιθανότατα στο γεγονός ότι οι συνήθειες του συγκεκριμένου θηραματικού είδους εξαρτώνται από ειδικές περιβαλλοντικές συνθήκες που διασφαλίζουν στα κοπάδια την ασφαλή -προσωρινή- διαμονή, αλλά και μια επιτυχημένη φωλεοποίηση.

Κάτι το οποίο δεν είναι πλέον σταθερό υπό τις παρούσες περιβαλλοντικές συνθήκες που είναι διαταραγμένες και μάλλον ακατάλληλες για την αναπαραγωγικότητα πολλών μεταναστευτικών ειδών στα οποίa συγκαταλέγεται και το ορτύκι. Υπολογίζεται από τα διάφορα ευρωπαϊκά κέντρα δακτυλιώσεως αποδημητικών πουλιών ότι τa ζευγάρια των ορτυκιών είναι λιγότερα από 3.000.000,με το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού τους να εντοπίζεται στη Ρωσία (περίπου 1 εκατομμύριο ζευγάρια). Πριν από τέσσερις, περίπου, δεκαετίες, αρχές της δεκαετίας του 1970, ο πληθυσμός τους παρουσίασε μια απότομη κάμψη καθώς οι πληθυσμοί στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη μειώθηκαν κατά 25%-50%. Σταθεροί παρέμειναν μέχρι σήμερα οι πληθυσμοί που καταγράφονται στη Γαλλία, στην Ισπανία και την Πορτογαλία, ενώ στην Ιταλία μειώθηκε κι εκεί αισθητά ο αναπαραγωγικός αριθμός των ζευγαριών, ο οποίος δεν ξεπερνά τα 10.000 ζευγάρια. Διακυμάνσεις παρουσιάζουν και οι πληθυσμοί που καταγράφονται στη Β. Αφρική όπου αρκετά ορτύκια παραμένουν εκεί για να φωλεοποιήσουν.

Αντίθετα, για αρκετά από τα ορτύκια που διασχίζουν τη Σαχάρα μέχρι τον Μάρτιο-Απρίλιο έχει περατωθεί η αναπαραγωγική διάθεσή τους, πριν δηλαδή ακολουθήσουν το μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Β. Ευρώπη. Ο αριθμός των καταγεγραμμένων ορτυκιών στη Β. Αφρική είναι έντονα κυμαινόμενος και εκτιμάται από τους επιστήμονες πως σύντομα ένα μέρος του συγκεκριμένου πληθυσμού θα παραμένει μονίμως -για διαχείμαση και αναπαραγωγή- στη Ν. Ευρώπη (Tucker and Heatk, 1994).

Μια περίοδος γεμάτη έρωτα και πάθος

Η εποχή της αναπαραγωγής των ορτυκιών διαρκεί από τον Απρίλιο, όταν και καταφθάνουν τα κοπάδια στον ευρωπαϊκό Νότο και παραμένουν τουλάχιστον μέχρι και τον Αύγουστο. Ολο αυτό το χρονικό διάστημα, στις καλλιεργημένες εκτάσεις των κάμπων, αντηχεί το φλογερό κελάηδημα των αρσενικών που συναγωνίζονται σε μια επίδειξη ισχύος, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα αρσενικά στα είδη του απέραντου ζωικού βασιλείου.

Το ερωτικό τραγούδι των ορτυκιών που ξεκινάει αρχικά για να προσελκύσει την προσοχή των θηλυκών είναι κοφτό, επαναλαμβανόμενο και με μελωδική χροιά. Αυτό το τραγούδι μοιάζει με ηχηρή γοητευτική καντάδα και καλύπτει το υποτονικό τιτίβισμα των θηλυκών, που παρακολουθούν τις ερωτοτροπίες των αρσενικών προκειμένου να ανταποκριθούν στον καλύτερο και ομορφότερο βάρδο για να τον κάνουν τον εκλεκτό της καρδιάς τους. Μέχρι να συμβεί όμως αυτό, τα διασκορπισμένα αρσενικά -εκτός από το συναγωνισμό στο τραγούδι- επιδίδονται και σε ορτυκομαχίες κι αυτές οι μάχες είναι μνημειώδεις για όσους

θα μπορούσαν να τις παρακολουθήσουν. Η αυξημένη λίμπιντο κάνει τα αρσενικά ορτύκια ασυγκράτητα τόσο απέναντι στα άλλα του ιδίου φύλου όσο και στα θηλυκά με τα οποία αργότερα θα ζευγαρώσουν, αρχίζοντας βιαστικά τις ερωτοτροπίες τους. Το «συζυγικό» κατάλυμα που θα φιλοξενήσει το ζευγάρι φτιάχνεται με πρόχειρα διαθέσιμα υλικά, όπως φύλλα, χόρτα και ξερόκλαδα, τα οποία τοποθετούνται σε κάποια βολική κοιλότητα του εδάφους.

Αυτές οι φωλιές είναι πάντοτε καλά κρυμμένες ανάμεσα στη χαμηλή βλάστηση όπου το θηλυκό εναποθέτει 8-12 αβγά τα οποία και επωάζει για 16-18 ημέρες. Τότε εκκολάπτονται και βγαίνουν οι μικροσκοπικοί νεοσσοί, οι οποίοι τρέφονται προσεκτικά από τους γονείς με τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες, ώστε να μπορούν να απομακρύνονται από τη φωλιά σε μερικές ώρες μετά τη γέννησή τους. Ενώ, σε τρεις εβδομάδες περίπου, είναι σε θέση να ανεξαρτητοποιηθούν κάπως για να επιτρέψουν στους γονείς να συνεχίσουν τον ατελείωτο έρωτά τους. Συνήθως γίνονται δύο γέννες, ωστόσο, αυτό είναι κάτι σχετικό καθώς εάν καταστραφεί η φωλιά ή κάτι ενοχλήσει το ζευγάρι, οι γέννες μπορούν να έχουν αυξητικό ή και φθίνοντα αριθμό. Γενικότερα όμως το ορτύκι είναι παραγωγικό και γόνιμο. Καθοριστικός δηλαδή παράγοντας που του επέτρεψε να επιβιώσει μέχρι και σήμερα σ' ένα περιβάλλον ιδιαίτερα αφιλόξενο και γεμάτο για το ίδιο από εχθρούς.

Εάν κάποιος θελήσει να το οριοθετήσει το χώρο της αναπαραγωγής μόνο στους κάμπους που βρίσκονται σε χαμηλό υψόμετρο, τότε θα έχει διαπράξει ένα μεγάλο σφάλμα. Τα ορτύκια είναι προσαρμόσιμα σε κάθε περιβάλλον και φωλεοποιούν σε εδάφη που βρίσκονται υψομετρικά στο επίπεδο της θάλασσας αλλά και σε πολύ ψηλότερες περιοχές που εντοπίζονται ακόμα και στα 2.500 μέτρα

Σχετικά με το κυνήγι του ορτυκιού, κανένας ειλικρινής θηρευτής δεν τόλμησε ποτέ να ισχυριστεί ότι πρόκειται για μια εύκολη υπόθεση. Τέτοιες φανφάρες θα τις ακούσεις μόνο από αυτάρεσκους, αδαείς και επιδειξίες. ?ιότι στην πραγματικότητα ένα αποδοτικό κυνήγι ορτυκιού, στο οποίο βασικός πρωταγωνιστής είναι ο σκύλος, απαιτεί από αυτόν, δηλαδή τον τετράποδο σύντροφό μας, ικανότητες, επιδεξιότητες και εμπειρίες.

Η αναζήτηση των ορτυκιών άλλωστε είναι το πρώτο και δυσκολότερο σχολείο για το σκύλο. Οσο περισσότερες ευκαιρίες του δοθούν συνοδευόμενες από σωστή καθοδήγηση, παροτρύνσεις, επιβραβεύσεις και παρατηρήσεις από την πλευρά του ιδιοκτήτη, θα μετατρέψουν το σκύλο είτε σ' ένα αξιόπιστο είτε σ' ένα αναποτελεσματικό συνεργάτη. ?ιότι από αυτή τη συνεργασία θα καθοριστεί και η σχέση μεταξύ σκύλου και κυνηγού για το μέλλον, η οποία θα διαρκέσει πιθανότατα για αρκετά χρόνια. Τα πρώτα μαθήματα του κυνηγόσκυλου είναι μοναχικά, σε ήπιους και όχι τραχείς βιότοπους, και ολιγόωρα ώστε να αποκτήσει αρχικά εμπιστοσύνη στον εαυτό του και να μη σχετίσει τιςπαρθενικές εξορμήσεις του με κάτι επίπονο και εξουθενωτικό.

Η παρουσία έμπειρων σκύλων σε αυτά τα πρώτα στάδια θα έχει πιθανότατα καταστροφικά αποτελέσματα και αρνητικές επιρροές στο κουτάβι. ?ιότι ο νεαρός «μαθητής» δεν πρέπει να αποκτήσει εξάρτηση από τους έμπειρους ενήλικους σκύλους που έχουν κυνηγήσει αρκετές φορές τα ορτύκια και είναι εξοικειωμένοι με τα τερτίπια των συγκεκριμένων εδαφόβιων φτερωτών θηραμάτων. Η συνεργασία των σκύλων θα έρθει αργότερα, όταν ο νέος και «φέρελπις» μαθητής αποδείξει το ταλέντο του και εμπεδώσει την αυτοπεποίθησή τους σε ό,τι αφορά τις κυνηγετικές αρετές του. Οι πρώτες φέρμες και το σωστό πλησίασμα του θηράματος ακολουθώντας την ερεθιστική ορμή και τα παραπλανητικά «ποδαρώματα» των ορτυκιών θα πιστοποιήσουν και την αξία του στον ιδιοκτήτη, ο οποίος θα πάρει και τις ανάλογες αποφάσεις για το μέλλον του. Τα μαθήματα του σκύλου στον εντοπισμό των ορτυκιών είναι χρήσιμα από πολλές απόψεις. ?ιότι το μικροσκοπικό θήραμα, που ο λαός μας παλαιότερα αποκαλούσε «χαμοπέρδικα», προτιμά να περπατά συνεχώς -όπως η πέρδικα- αποφεύγοντας να πετάξει, κάτι που μπερδεύει τους σκύλους, ιδιαίτερα τους ορμητικούς, οι οποίοι χάνουν εύκολα τον ανακατεμένο ντορό.

Ετσι, το κουτάβι μαθαίνει αναγκαστικά να ακολουθεί προσεκτικά την αναθυμίαση του θηράματος φερμάροντας και ποντάροντας προς αυτό, κρατώντας δηλαδή μια επαφή «μυρωδιάς» μαζί του μέχρι να το «μπλοκάρει». ?ιότι το ορτύκι κάποια στιγμή θα λουφάξει πιστεύοντας ότι έτσι θα ξεγελάσει τον τετράποδο διώκτη του, όμως θα πετάξει αιφνιδιαστικά όταν πιστέψει ότι κινδυνεύει. Σ' αυτές τις διαδικασίες των πρώτων εμπειριών, η προσεκτική παρέμβαση του κυνηγού-ιδιοκτήτη είναι καθοριστική. Και πρέπει να είναι σχολαστική αλλά όχι καταπιεστική, ώστε ο μαθητής να προβιβαστεί με καλό βαθμό για την επόμενη «σχολική τάξη».

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ

Πριν από μερικές δεκαετίες στους κυνηγετικούς κύκλους σχολιαζόταν η εγκληματική συνήθεια Αράβων αγροτών οι οποίοι δολοφονούσαν με ειδικούς -εμποτισμένους σε δηλητήριο- σπόρους δεκάδες χιλιάδες ορτύκια για να μην τους προκαλούν ζημιές στις καλλιέργειες. Αργότερα, συνειδητοποίησαν τη βλακεία τους και αποφάσισαν το «ξεπάστρεμα» να μετατραπεί σε διαχειριστικό μέτρο -για τα ορτύκια και τα τρυγόνια- για να εξοικονομούν και συνάλλαγμα από τον κυνηγετικό τουρισμό. Και τα κατάφεραν περίφημα αποδεικνύοντας ότι από τα λάθη σου μα- θαίνεις και γίνεσαι σοφότερος.

Αντίθετα, στην Ελλάδα και τη γύρω Βαλκανική η διαχείριση των ορτυκιών έχει μετατραπεί σ' ένα μοντέρνο «ξεπάστρεμα», με τις ηλεκτρονικές ηχομιμητικές συσκευές οι οποίες από τις αμόλυντες -μέχρι πρότινος- περιοχές του μακρινού ελληνικού Βορρά έως τις εσχατιές του νησιωτικού Νότου χρησιμοποιούνται ασύδοτα από κρεατέμπορους λαθροθήρες. Ισως αυτή η νοοτροπία μειώσει δραματικά τους πληθυσμούς των ορτυκιών και μάλιστα πολύ σύντομα, όπως έγινε και με τις τσίχλες, καθιστώντας αυτό το ωραίο κυνήγι σ' ένα άσκοπο γυρολόι χωρίς κανένα θηραματικό ενδιαφέρον

ΠΗΓΗ : ΕΝΘΕΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΤΥΠΟΥ

ΕΠΑΝΩ-UP

© Giorgio Peppas