Initial

Back

H δική σας άποψη εδώ Η πρόκληση της Περιβαλλοντικής Ηθικής απέναντι στον Ανθρωποκεντρισμό... (2) Ο ανθρωποκεντρισμός είναι ένα σύστημα ιδεών που αντιλαμβάνεται τον φυσικό κόσμο περίπου ως αποθήκη υλικών εργαλειακής αξίας , τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κατά βούληση , ώστε να αυξήσουμε την ανθρώπινη ευημερία Σύμφωνα με αυτόν δεν υπάρχει κανένα καθήκον που να δεσμεύει τον άνθρωπο σε μια συμπεριφορά σεβασμού προς τα μη ανθρώπινα όντα και τον φυσικό κόσμο (Routley & Routley 1979). Όλος ο σεβασμός εξαντλείται στα ανθρώπινα όντα . Όπως είναι κατανοητό η άποψη αυτή οδήγησε σε αποφάσεις και πολιτικές υπεύθυνες για την εξαφάνιση χιλιάδων ειδών χλωρίδας και πανίδας , στην περιβαλλοντική υποβάθμιση που συνόδευσε την βιομηχανική επανάσταση στο παρελθόν , την εκτεταμένη αποψίλωση τροπικών δασών τις τελευταίες δεκαετίες , καθώς και στην βιομηχανικού τύπου εκτροφή ζώων υπό απαράδεκτες συνθήκες . Το κεντρικό σημείο του ανθρωποκεντρισμού βρίσκεται στην έννοια της χρηστικής αξίας των μη ανθρώπινων συστατικών του περιβάλλοντος για τον άνθρωπο . Στη φιλολογία περί περιβαλλοντικής ηθικής η διάκριση μεταξύ χρηστικής αξίας και μη χρηστικής υπήρξε σημαντικά ενδιαφέρουσα . Χρηστική είναι η αξία των πραγμάτων ως μέσα που βοηθούν την επίτευξη κάποιων άλλων σκοπών . Μη χρηστική 9 είναι η αξία των πραγμάτων όταν παρουσιάζονται ως σκοποί αυτοί καθ ’ αυτοί , ανεξαρτήτως του εάν είναι χρήσιμα ως μέσα προς επίτευξη άλλων σκοπών . Με πιο απλά λόγια η μη χρηστική αξία των πραγμάτων απορρέει από την ίδια τους την ύπαρξη . Για παράδειγμα κάποιο άγριο φυτό μπορεί να έχει χρηστική αξία διότι παρέχει τα συστατικά για κάποιο φάρμακο . Αλλά το φυτό έχει επίσης κάποια αξία από μόνο του ανεξαρτήτως από τα συστατικά του για την επίτευξη κάποιων άλλων σκοπών όπως η ανθρώπινη υγεία οπότε έχει και μη χρηστική αξία . Από τα παραπάνω παραδείγματα συμπεραίνουμε ότι πολύτιμο είναι κάθε φυσικό αντικείμενο ανεξάρτητα , εάν έχει χρηστική αξία . Καθετί λοιπόν που έχει αξία μη χρηστική γεννά εκ πρώτης όψεως αμέσως ηθικό καθήκον ( ενεργούμε από καθαρά ηθικά αίτια , να το προστατεύσουμε ή τουλάχιστον να αποφύγουμε την καταστροφή του ). Όμως , πολλές παραδοσιακές απόψεις στη Δύση είναι ανθρωποκεντρικές στο ζήτημα αυτό είτε παραχωρώντας μη χρηστική αξία μόνο στους ανθρώπους , ( δηλαδή εκείνο που ίσως καλούμε ανθρωποκεντρικό σε μία απόλυτη έννοια ) είτε παραχωρώντας σημαντικά μεγαλύτερο ποσό μη χρηστικής αξίας στους ανθρώπους από τα άλλα μη ανθρώπινα όντα . Τέτοιες συμπεριφορές φαίνονται σχεδόν πάντα δικαιολογημένες ( δηλαδή εκείνο που μπορούμε να ονομάσουμε ανθρωποκεντρικό σε σχετική έννοια ). Ο Αριστοτέλης ( Πολιτικά κεφ . 8) υποστηρίζει ότι η φύση έχει κάνει όλα τα πράγματα ειδικώς χάρη του ανθρώπου και ότι η αξία των μη ανθρώπινων πραγμάτων είναι απλώς βοηθητική ( χρηστική ). Η Βίβλος (Genesis I: 27-8) αναφέρει ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνδρα και τη γυναίκα σύμφωνα με την εικόνα του . Τους ευλόγησε και τους είπε : « Είστε γόνιμοι , πολλαπλασιαστείτε και κατακυριεύσατε την γη και υποτάξτε την και κυριαρχήσατε επί των ιχθύων της θαλάσσης και επί των πετεινών του ουρανού και επί κάθε ζωντανού πράγματος που κινείται επί της γης ». Ο Θωμάς ο Ακινάτης (Summa Contra Gentiles Pt 2, Ch 112) υποστηρίζει ότι επειδή τα μη ανθρώπινα όντα είναι διατεταγμένα για να χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο , αυτός μπορεί να τα σκοτώνει ή να τα χρησιμοποιεί με όποιον τρόπο θέλει χωρίς η πράξη αυτή να θεωρείται αδίκημα . Οι ανθρωποκεντρικές θέσεις αποφεύγουν να εκφραστούν ξεκάθαρα για το τι είναι άδικο , ως προς τη σκληρή μεταχείριση των μη ανθρώπινων ζώων . Μόνο στην περίπτωση που η μεταχείριση οδηγεί σε βλαβερές συνέπειες για τους ανθρώπους καταδικάζεται άμεσα . Πιο συγκεκριμένα , ο Kant στο ‘Duties to Animals and Spirits’, in Lectures on Ethics, υποστηρίζει ότι η βαρβαρότητα για παράδειγμα σε ένα σκύλο μπορεί να ενθαρρύνει ένα άτομο να αναπτύξει ένα χαρακτήρα , ο οποίος θα μπορούσε να σκληρύνει την αναισθησία του και να πράξει με την ίδια βαρβαρότητα προς τους ανθρώπους . Απ ’ αυτή την σκοπιά , η σκληρότητα προς τα μη ανθρώπινα όντα θα ήταν λάθος και δεν θα ήταν χρήσιμη . Ομοίως , ο ανθρωποκεντρισμός συχνά δεν αναγνωρίζει κάποια ουσιαστική αδικία στην ερήμωση του περιβάλλοντος που προξενεί ο άνθρωπος . Μια τέτοια καταστροφή , όμως , μπορεί να ζημιώσει την ευημερία των ανθρώπων ( τώρα και στο μέλλον ) επειδή αυτή εξαρτάται από ένα διατηρούμενο περιβάλλον και κατά συνέπεια αποτελεί ενέργεια μη χρηστική Συνέπεια αυτών των προσεγγίσεων , ήταν να αναπτυχθεί η περιβαλλοντική ηθική ως επιμέρους προβληματισμός της Φιλοσοφίας στις αρχές της δεκαετίας του 1970, θέτοντας μια πρόκληση στον παραδοσιακό περιβαλλοντικό ανθρωποκεντρισμό . Πρώτα αμφισβητήθηκε η παραδοχή - αντίληψη της ηθικής υπεροχής των ανθρώπων επί όλων των άλλων ειδών στη γη . Κατόπιν , ερευνήθηκε η δυνατότητα λογικών επιχειρημάτων για την εκχώρηση ουσιαστικής αξίας στο φυσικό περιβάλλον και στα μη ανθρώπινα συστατικά του . Θα πρέπει να σημειωθεί , όμως , ότι μερικοί θεωρητικοί που ασχολούνται σ ’ αυτό το πεδίο πιστεύουν ότι δεν υπάρχει ανάγκη να αναπτυχθούν νέες μη ανθρωποκεντρικές θεωρίες . Συνηγορούν στην δημιουργία αυτού που μπορεί να ονομαστεί Διαφωτιστικός Ανθρωπισμός ( Συνετός Ανθρωπισμός ) (Warnock 1996, Γεωργόπουλος 2002). Η άποψη αυτή υποστηρίζει ότι όλες οι ηθικές υποχρεώσεις μας προς το περιβάλλον , πηγάζουν από τις άμεσες υποχρεώσεις προς τους ανθρώπινους κατοίκους . Οι θεωρητικοί αυτοί υποστηρίζουν ότι ο πρακτικός σκοπός της ηθικής του περιβάλλοντος είναι να παράσχει ηθικές βάσεις για κοινωνική πολιτική που στοχεύει στην προστασία του περιβάλλοντος της γης και τον περιορισμό του περιβαλλοντικού υποβιβασμού . Θεωρούν ότι ο ελεύθερος από προκαταλήψεις ανθρωποκεντρισμός είναι επαρκής γι ’ αυτόν τον πρακτικό σκοπό και ίσως ακόμη περισσότερο αποτελεσματικός για την προσφορά παρουσίασης πραγματικών αποτελεσμάτων στην διαμόρφωση μιας ιδιάζουσας πολιτικής αποτελούμενη από μη ανθρωποκεντρικές θεωρίες . Η πολιτική αυτή δίνει το θεωρητικό βάρος στις τελευταίες να παρουσιάσουν με λογικά επιχειρήματα την δική του πολύ ριζοσπαστική άποψη ότι το μη ανθρώπινο περιβάλλον έχει ουσιαστική αξία (Norton 1991, de Shalit 199 4, Light and Katz 1996). 11 Στην πιο πεφωτισμένη του εκδοχή ο ανθρωποκεντρισμός επηρεασμένος από την περιβαλλοντική ηθική λαμβάνει υπόψη του τα συμφέροντα των επόμενων γενεών . Η κεντρική του ιδέα συνοψίζεται στο ότι έχουμε έναν σοβαρό λόγο να μην είμαστε ανθρωποκεντρικοί στην καθημερινή μας σκέψη και θα πρέπει οι επιλογές μας να είναι προσανατολισμένες στα πλαίσια της αειφόρας ανάπτυξης . Η ανάπτυξη αυτή ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος , χωρίς να υπονομεύει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους . Ο μετριοπαθής ανθρωποκεντρισμός ενδιαφέρεται για την φύση , για την κακομεταχείριση των ζώων , αλλά εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει εγγενή αξία στα μη ανθρώπινα όντα . Η σωτηρία του πλανήτη μπορεί να εξασφαλιστεί με την αρμονική συμβίωση με την φύση είτε ορθολογικά με βάση τις ανάγκες των επόμενων γενεών , είτε σε θρησκευτική βάση με την έννοια ότι ο άνθρωπος είναι ο επιστάτης του θεού και διαχειριστής της περιουσίας που του δόθηκε (Guthrie 1967). ΕΠΑΝΩ-UP