Κίμων Χατζη΅πίρος, Τα Νέα, 05/07/2011
Το ελληνικό περιβάλλον έχει ανάγκη ουσιαστικής προστασίας. Μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, ακτές, ποιότητα νερού λιμνών, ποταμών και θαλασσών, υπόγεια νερά, ποιότητα αέρα των πόλεων, ευαίσθητα δασικά οικοσυστήματα, υγρότοποι, ποικιλία φυτών, πανίδα, ορεινές λεκάνες απορροής και άλλες περιβαλλοντικές συνιστώσες κινδυνεύουν συνεχώς από την πολυσχιδή και συχνά αλόγιστη ανθρώπινη δραστηριότητα.
Οι λόγοι προστασίας δεν είναι μόνον οικολογικοί. Ολα τα παραπάνω αποτελούν ένα πολύτιμο πλαίσιο που γεννά ποιότητα ζωής για τους κατοίκους της χώρας. Αποτελούν ταυτόχρονα τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους που μπορούν να στηρίξουν την οικονομία και ιδίως τη βιομηχανία του τουρισμού.
Η περιβαλλοντική πολιτική, τόσο πριν όσο και μετά την ίδρυση του ομώνυμου υπουργείου, είχε πολύ πενιχρά αποτελέσματα.
Μέρος της ευθύνης ανήκει στην κοινωνία, η οποία στα λόγια υπερθεματίζει για το περιβάλλον, ενώ στην πράξη δρα προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ευθύνη έχουν και οι εργολαβικής λογικής ηγεσίες του υπουργείου που δεν δίσταζαν να πρασινίσουν ακόμα και την πυρηνική ενέργεια ή τις εκτροπές ποταμών.
Ωστόσο, η νοοτροπία όσων εμπλέκονται στην περιβαλλοντική προστασία επίσης ευθύνεται για την έλλειψη απόδοσης.
Τα τελευταία χρόνια, πολλοί αντιλαμβάνονται το υπουργείο Περιβάλλοντος σαν βήμα οικολογικού ακτιβισμού. Πόσο χρήσιμο είναι όμως να παίρνει η διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων τη μορφή διαμαρτυρίας, να φέρεται ένα υπουργείο σαν να ήταν μη κυβερνητική οργάνωση;
Η βιαστική επιβολή αδικαιολόγητων κανόνων, όπως έγινε π.χ. με τον πρόσφατο νόμο περί βιοποικιλότητας, θέτει φραγμούς σε βιώσιμες αναπτυξιακές προσπάθειες, δίνει ισχυρή ώθηση στην αυθαιρεσία και τελικά παράγει χειρότερο περιβάλλον.
Οι πράσινες εξαγγελίες ακυρώνονται όταν ματαιώνονται εγκεκριμένα σχέδια και επισήμως παρεμποδίζεται η εγκατάσταση υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Η τεχνολογία πρέπει να αποτελέσει για το υπουργείο Περιβάλλοντος το βασικότερο εργαλείο και όχι το εξιλαστήριο θύμα.
Η δικαιολογία «αυτά δεν γίνονται στην Ελλάδα» είναι άνευ νοήματος, διότι αν δεχτούμε μια τέτοια Ελλάδα, τότε και το ίδιο το υπουργείο θα ήταν περιττό.
Η επίμονη άποψη ότι το περιβάλλον θα προστατευτεί κυρίως μέσω του καθορισμού χρήσεων γης έχει επίσης οδηγήσει σε αδιέξοδα. Αμφιλεγόμενα εργαλεία όπως η φέρουσα ικανότητα, οι ελάχιστες αποστάσεις και άλλα δήθεν οικολογικά θέσφατα ζημιώνουν και το περιβάλλον και την ανάπτυξη.
Τα χωροταξικά σχέδια χρειάζονται χρόνια για να εκπονηθούν και δεκαετίες για να υλοποιηθούν. Πολλά παραμένουν ανεφάρμοστα ή γίνονται αγνώριστα, εξαιτίας αντιδράσεων, δικαιολογημένων ή υστερόβουλων.
Ο απολογισμός είναι απογοητευτικός. Στην πράξη προκαλείται ένα καίριο έλλειμμα περιβαλλοντικής πολιτικής, ενώ η ανάπτυξη συνεχίζεται χωρίς σχεδιασμό και λογική.
Οι υπερβολές της δασικής πολιτικής, που αποκλείουν παραγωγικές δραστηριότητες σε δασικές εκτάσεις ακόμα και αν οι περιβαλλοντικές συνέπειες είναι ασήμαντες, σπρώχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Επισημαίνεται ότι οι δασικές εκτάσεις αποτελούν το 60% του εδάφους της χώρας.
Η παράλογη άποψη περί περιβάλλοντος είναι φανερή και σε ορισμένες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που περιορίζουν δογματικά ακόμα και φιλοπεριβαλλοντικές δραστηριότητες.
Για να αδειοδοτηθούν π.χ. ανεμογεννήτριες σε δασική έκταση πρέπει να αποδειχθεί ότι δεν διατίθεται άλλη κατάλληλη έκταση που να είναι γεωργική και όχι δασική!
Η επιτυχία μιας περιβαλλοντικής πολιτικής δεν μετριέται με το πόσα «όχι» θα λεχθούν αλλά με το πόση περιβαλλοντική διάσταση θα ενσωματωθεί στις αναπτυξιακές προσπάθειες.
Η πράσινη ανάπτυξη χρειάζεται κεφαλαίο Α, διότι πρέπει να φέρνει μεγέθυνση του οικονομικού και κοινωνικού προϊόντος, αλλά και κεφαλαίο Π, διότι πρέπει να ικανοποιεί πλήρως τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές και τα ρεαλιστικά οικολογικά αιτήματα.
Μια πραγματιστική περιβαλλοντική πολιτική θα καταργούσε π.χ. τους χωροταξικούς περιορισμούς για την εγκατάσταση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, προστατεύοντας παράλληλα τα ευαίσθητα οικολογικά τοπία όπως οι μικρές βραχονησίδες.
Θα αποδεχόταν ένα αναγκαίο ποσοστό θερμοηλεκτρικών εργοστασίων, αποκλείοντας ταυτόχρονα την πυρηνική ενέργεια. Θα πριμοδοτούσε τη διαλογή στην πηγή και ανακύκλωση των απορριμμάτων, αφήνοντας όμως ανοικτή τη δυνατότητα τεχνολογιών ενεργειακής αξιοποίησης.
Θα προωθούσε την επιλεκτική εκμετάλλευση ορυκτού πλούτου, θέτοντας όμως αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους.
Θα απλοποιούσε άχρηστες και χρονοβόρες διαδικασίες, διατηρώντας όμως την ουσία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Θα προχωρούσε σε παραδειγματικό γκρέμισμα των πιο προκλητικών αυθαιρέτων, επιβάλλοντας παράλληλα δαπανηρή νομιμοποίηση των υπόλοιπων. Θα οργάνωνε τη βασική πληροφορία με υποδομές όπως κτηματολόγιο, δασολόγιο, ακτολόγιο και δίκτυα μετρήσεων, επιτρέποντας λογικά περιθώρια ανάπτυξης όπου δεν προκαλείται αξιόλογη περιβαλλοντική ζημιά.
Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο ΕΜΠ
Initial
Back
