Welcome in Greece Welcome in Greece

 

Welcome in Greece



ΑρχικήInitial ΠίσωBack

Κωπαϊδα: Ώρα Μηδέν! Επιταγή και της Τροϊκας η κατάργηση του Οργανισμού και η ιδιωτικοποίηση της μέσω συμπράξεων
.


Του Λάμπρου Ρόδη (Εφημερίδα ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ)

Το τελευταίο καλοκαίρι με τις παρούσες συνθήκες φαίνεται πως θα είναι το φετινό για τους αγρότες του κάμπου της Κωπαϊδας στο Νομό Βοιωτίας, αφού σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές και η Τροϊκα ζητά από την κυβέρνηση να βάλλει το μαχαίρι στο κόκαλο και να δώσει τέλος στον ξεπερασμένο τρόπο διοίκησής της. Με ένα απαξιωμένο μηχανισμό υποστήριξης επί σειρά ετών και...... επί διαφόρων διοικήσεων, η αλλαγή αυτή φαντάζει και ως σιωπηρή απαίτηση και των ίδιων των παραγωγών που βλέπουν τις περιουσίες τους να απαξιώνονται στα λιμνάζοντα κυριολεκτικά νερά της βροχής έως αργά την άνοιξη!

Δεν είναι μόνο οι φετινές βροχές που έχουν ξεχειλίσει το ποτήρι της αγανάκτησης για δεκάδες καλλιεργητές που ακόμη ίσως να μην έχουν καταφέρει καλά καλά να πατήσουν στις ιδιοκτησίες τους που βρίσκονται στην καρδιά του Κωπαϊδικού πεδίου.
Χρόνια τώρα ζητούν έργα υποδομής, χρόνια τώρα οι ίδιοι έχουν γυρίσει την πλάτη τους στην αδιαφορία που έχει δείξει για τις περιουσίες της η διορισμένη Διοίκηση των εκάστοτε κυβερνήσεων ενώ σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό έχουν και εκείνοι εκμεταλλευτεί την πολιτική σπέκουλα των πολιτικών παραγόντων του Νομού της Βοιωτίας που σιωπηρά τους προέτρεπαν «να μην πληρώνουν».
Ο Οργανισμός Κωπαϊδας, όμως, είναι ένα αυτοχρηματοδοτούμενο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και λογικό είναι χωρίς πόρους να μην μπορεί να παράσχει και ανάλογες υπηρεσίες.

Αυτός ο φαύλος κύκλος, όμως, φέτος φαίνεται πως θα σταματήσει οριστικά! Η κυβέρνηση και συγκεκριμένα το αρμόδιο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ήδη βρίσκεται σε προχωρημένες διαβουλεύσεις με τον α` και β` βαθμό αυτοδιοίκησης και φαίνεται πως έχει καταλήξει στο νέο σχήμα…

Ποιο θα είναι το νέο σχήμα;

Σύμφωνα πάντοτε με τις πληροφορίες, το σχήμα που θα προκύψει για την μελλοντική διαχείριση του Κωπαϊδικού πεδίου θα είναι μικτό, δηλαδή, θα υπάρχει συμμετοχή τόσο του δημοσίου όσο και του ιδιώτη. Μ` άλλα λόγια το ΥΠΑΑΤ προτίθεται να προκηρύξει μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) την μελλοντική αξιοποίηση της Κωπαϊδας.
Το νέο μοντέλο διοίκησης θα επενδύσει σε σύγχρονες υποδομές – κλειστό κύκλωμα άδρευσης, δρόμοι, γεφύρια, κ.ο.κ) με στόχο να αναβαθμίσει τις υπηρεσίες προς τους ιδιοκτήτες της γης.
Οι υπηρεσίες αυτές θα ανταποκρίνονται ουσιαστικά στα τέλη που έτσι κι` αλλιώς σήμερα πιστώνονται στους αγρότες του κάμπου, έστω και εάν πολλοί δεν τα πληρώνουν κάθε χρόνο! <ΒΡ>Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως τα γλιτώνουν, απ` όσον φάνηκε και με τα φετινά μπιλιετάκια που στάλθηκαν σε δεκάδες οφειλέτες μέσω της ΔΥΟ Λιβαδειάς.

Υπάρχουν κι` άλλες μελέτες προς εφαρμογή…

Η λύση των ΣΔΙΤ δεν είναι ούτε καινούργια αλλά ούτε και ανεδαφική! Με τον ίδιο περίπου τρόπο η λίμνη Κωπαϊδα αποξηράνθηκε για δεύτερη φορά – ύστερα από τους Μινύες κατά τους προϊστορικούς χρόνους. Οι Μινύες τον 16ο αιώνα π.Χ. περίπου, πραγματοποιώντας εντυπωσιακά αρδευτικά έργα για την εποχή κατάφεραν να αποξηράνουν

.

Η Κωπαΐδα

O κάμπος της Κωπαΐδας εκτείνεται σε μια περιοχή πολλών χιλιάδων στρεμμάτων. Πήρε το όνομά της από την αρχαία πόλη Κώπαι. Σχηματιζόταν από τα νερά του Βοιωτικού Κηφισού και ήταν η μεγαλύτερη Ελληνική λίμνη. Κατά την αρχαιότητα πρόσβαση στη νησίδα Γλα, γινόταν με πλωτά μέσα, ο δε σημερινός Βοιωτικός Ορχομενός ήταν η περιοχή που κατοικούσαν οι αρχαίοι Μινύες. Κατά την προϊστορική περίοδο (2500 - 1500 π.Χ.) την αποξήραναν οι Μινύες του Ορχομενού που εκμεταλλεύονταν το εύφορο έδαφός της και έγιναν πάμπλουτοι. Αλλά αργότερα οι Θηβαίοι πολεμώντας εναντίον τους, με επικεφαλής τον Ηρακλή, κατέστρεψαν την εύφορη πεδιάδα. Την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου ο υδραυλικός Κράτης θέλησε να αποξηράνει τη λίμνη, αλλά δεν πρόλαβε να τελειώσει το έργο. Στην Κωπαΐδα, έγινε στις 15-3-1311 η περίφημη μάχη ανάμεσα στους Καταλανούς και στο δούκα των Αθηνών.

Η Λίμνη της Κωπαΐδας

oνομαζόταν και Κηφισίς, επειδή σχηματιζόταν από τα νερά του ποταμού Κηφισού, που κατέκλυζαν την πεδιάδα. Απλωνόταν προς τα νότιο-ανατολικά του Ορχομενού σε μήκος 20 περίπου χλμ και έφτανε ως την Αλίαρτο και το όρος της Σφίγγας και προς τα βορειοανατολικά σε μήκος 25 περίπου χλμ ως τον μυχό του κόλπου των Κωπών, όπου βρίσκεται η μεγάλη καταβόθρα. Ο Στράβων υπολογίζει την περίμετρό της σε 380 στάδια, δηλ. περίπου 70 χλμ. Ο ίδιος αναφέρει την παράδοση πως τον καιρό της ακμής του Ορχομενού ο χώρος της λίμνης ήταν στεγνός και καλλιεργούνταν. Αλλά και όταν ήταν λίμνη, επειδή κατά τους θερινούς μήνες τα νερά του Κηφισού και των άλλων ποταμών, που τροφοδοτούσαν τη λίμνη, ελαττώνονταν, απελευθερώνονταν μεγάλες καλλιεργήσιμες εκτάσεις (γιατί μπορούσαν οι καταβόθρες να απορροφούν τα νερά και έτσι μόνο βάλτοι με καλαμιώνες διατηρούνταν στον χώρο της λίμνης). Επικράτησε το όνομα Κωπαΐς, γιατί στην περιοχή των Κωπών (το σημερινό Κάστρο) η λίμνη είχε το μεγαλύτερο βάθος και δεν ξεραινόταν ποτέ.Στην περιοχή της λίμνης υπήρχαν περίπου πενήντα σπήλαια-καταβόθρες (δηλαδή σπηλιές με υπόγεια χάσματα) οι οποίες μπορούσαν να απορροφούν μεγάλες ποσότητες από τα λιμνάζοντα νερά της Κωπαΐδας.Όταν η Κωπαΐδα ήταν ακόμη λίμνη, οι καταβόθρες αυτές έπαιζαν σημαντικό ρόλο, γιατί ήταν το μόνο μέσο φυσικής αποχέτευσης. Ανάλογα με την υψομετρική διαφορά που βρίσκονταν τα στόμια τους, το άνοιγμά τους, και τον όγκο του νερού που μπορούσαν να απορροφούν καθοριζόταν και η σπουδαιότητά τους. 'Aλλες από αυτές λειτουργούσαν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, και άλλες ανάλογα με τη στάθμη της λίμνης. Ο Τάκης Λάππας στο βιβλίο του ‘Η Κωπαΐδα’ γράφει: “Τις κυριότερες καταβόθρες υπολόγιζαν περί τις είκοσι τρεις. Ήταν θεόχτιστοι υπόγειοι αγωγοί της Κωπαΐδας. Βάραθρα κατατρυπημένα από σχισμάδες άφαντες και μεγάλες τρύπες. Ήταν οι ασφαλιστικές δικλείδες της λίμνης, να φεύγει το νερό όταν ξεπερνούσε ορισμένο ύψος. Αυτές αποτραβούσαν τα νερά που περίσσευαν. Αλλιώτικά θα πλημμύριζε ολάκερη η Βοιωτία και η Λοκρίδα. Μερικοί ισχυρίζονται πως στα έγκατα της γης οι καταβόθρες ενώνονταν και γίνονταν ένα. ?λλες από αυτές χάνονταν στα τρίσβαθα της γης και άλλες ξεχύνονταν στον Ευβοϊκό στη θέση Σκορπονέρια όπου έβγαζαν αρκετό γλυφό νερό”.

Αποξήρανση στη Σύγχρονη Εποχή

Μέχρι τον 16ον π.Χ ολόκληρη η έκταση της Κωπαΐδας – περίπου 250.000-280.000 στρέμματα, ήταν λίμνη. Μεταξύ 16ου και του 13ου π.Χ αιώνα, όπως αναφέραμε, οι Μινύες κατάφεραν με καταπληκτικά γι΄ αυτή την εποχή έργα, όχι μόνο να αποξηράνουν αλλά και να αρδεύσουν τον ομώνυμο κάμπο. Το έργο αυτό είτε εξ αιτίας σεισμών, είτε εξ αιτίας κοινωνικών και πολιτικών αναστατώσεων που έλαβαν χώρα γύρω στα 1300 π.Χ καταστράφηκε, με αποτέλεσμα η Κωπαΐδα να ξαναγίνει λίμνη και να παραμείνει έτσι πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια. Μετά την απελευθέρωση και την ανασύσταση του Ελληνικού κράτους το 1830 η λίμνη της Κωπαΐδας πλημμύριζε ολόκληρη τη σημερινή πεδιάδα. Οι πρώτες σκέψεις και προτάσεις για την αποξήρανση άρχισαν πλέον να κάνουν την εμφάνισή τους στην ελεύθερη Ελλάδα. Το 1833 ο Ιωάννης Κωλέττης πρέσβης της Ελλάδας στο Παρίσι υποδεικνύει στους Γάλλους κεφαλαιούχους, στους τραπεζίτες και στις μεγάλες επιχειρήσεις το θέμα της αποξήρανσης της Κωπαΐδας και της απελευθέρωσης 280.000 στρεμμάτων. Από εδώ και πέρα θα αρχίσει μια περιπετειώδης προσπάθεια που θα κρατήσει πάνω από 50 χρόνια, μέχρι να αποδοθεί στην καλλιέργεια ο απέραντος αυτός κάμπος.

Ιστορικό της αποξήρανσης

(α). Το 1834, μηχανικοί του βασιλιά Όθωνα συνέταξαν μελέτη αποξήρανσης, αλλά δεν δόθηκε συνέχεια.
(β). Το 1836, Γερμανός γεωμέτρης, στο πλαίσια τοπογραφικής καταγραφής των κρατικών κτημάτων, συνέταξε μελέτη αποξήρανσης, η οποία δεν υλοποιήθηκε λόγω υψηλού κόστους.
(γ). Το 1844, ο ειδικός στις αποξηράνσεις, Γάλλος μηχανικός, Σωβάζ συνέταξε μελέτη αποξήρανσης η οποία δεν υλοποιήθηκε λόγω υψηλού κόστους, αλλά οι προτάσεις του δωρίσθηκαν στην Ελληνική Κυβέρνηση.
(δ). Το 1853, ο καθηγητής δημοσίων έργων Παπαγεωργίου, με εντολή της Κυβέρνησης συνέταξε μελέτη αποξήρανσης, στη λογική των έργων των αρχαίων Μινύων, δηλαδή η αποστράγγιση θα γινόταν μέσω της Μεγάλης Καταβόθρας που βρίσκεται στον οικισμό Νέο Κόκκινο. Το έργο δεν υλοποιήθηκε λόγω υψηλού κόστους.
(ε). Το 1858, Άγγλοι επιχειρηματίες ενδιαφέρθηκαν για το θέμα της αποξήρανσης, αλλά οι προτάσεις τους που αφορούσαν την εκμετάλλευση των εκτάσεων και της γύρω περιοχής, απορρίφθηκαν από την Ελληνική Κυβέρνηση.
(στ). Το 1865, υπογράφεται σύμβαση μεταξύ της Ελληνικής Κυβέρνησης και του εκπροσώπου Γάλλων κεφαλαιούχων Μονφερριέρ. Το έργο δεν υλοποιήθηκε, λόγω αδυναμίας εκτέλεσης του έργου από τη Γαλλική πλευρά και η σύμβαση ακυρώθηκε.
(ζ). Το 1866, Ελληνική επιτροπή προσπάθησε να κινητοποιήσει Έλληνες ομογενείς, ώστε να αναλάβουν τη χρηματοδότηση του έργου, χωρίς αποτέλεσμα.
(η). Το 1876, Όμιλος Ελληνικών Τραπεζών υπέβαλλε πρόταση στην Ελληνική Κυβέρνηση να συσταθεί Ανώνυμη Εταιρεία για την υλοποίηση του έργου, αλλά το θέμα δεν είχε συνέχεια.
(θ). Το 1879, ο Γάλλος πολιτικός μηχανικός Μουλέ, έριξε την ιδέα να μη στηριχθεί η αποξήρανση στο σχέδιο Σωβάζ, δηλαδή στην παροχέτευση των υδάτων στις καταβόθρες, αλλά στις δύο λίμνες Υλίκη και Παραλίμνη, μέσω τεχνητής υπόγειας διώρυγας, οι οποίες θα λειτουργούσαν και ως δεξαμενές -αποταμιευτήρες, για την άρδευση των καλλιεργειών τους θερινούς μήνες.
(ι). Το 1880, υπογράφεται σύμβαση μεταξύ της Ελληνικής Κυβέρνησης και της Γαλλικής εταιρείας με την επωνυμία: ‘Γαλλική Εταιρεία προς αποξήρανσιν και καλλιέργειαν της Κωπαΐδας λίμνης’ για την εκτέλεση του έργου με τους ίδιους όρους που προβλέπονταν στη σύμβαση Μονφερριέρ και με τις αναγκαίες τροποποιήσεις στα σχέδια Σωβάζ.
(ια). Το 1882 αρχίζουν επιτέλους τα έργα και παρά τις αντίξοες συνθήκες και πολλές δυσκολίες, το έργο ολοκληρώνεται.
(ιβ). Δυστυχώς όμως το 1887 η Κωπαΐδα ξαναγίνεται λίμνη. Οι Γάλλοι μηχανικοί Ταράτ και Ποσσέ είχαν κάνει το βασικό λάθος να μη λάβουν υπόψη τους ότι ο πυθμένας της λίμνης αποτελείτο από σάπια φύκια και ύλη πάχους 4μ. που πήρε φωτιά μετά την αποξήρανση και καιγόταν σε έκταση δεκάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων χωρίς να μπορεί να σβηστεί για πολλά χρόνια. Από το γεγονός αυτό η επιφάνεια του εδάφους έπεσε περισσότερο από τρία μέτρα με αποτέλεσμα να βρεθεί η διώρυγα αιωρούμενη και άχρηστη για το έργο για το οποίο κατασκευάστηκε.
(ιγ). Το 1887 η Γαλλική εταιρεία, μη μπορώντας να ανταπεξέλθει οικονομικά στην ανακατασκευή του έργου, εκχωρεί τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις στην Αγγλική εταιρεία ‘Lake Copais Co LTD’. Η Ελληνική Κυβέρνηση αναγνώρισε την εκχώρηση αυτή και η ανακατασκευή ξεκινά με τους ?γγλους να κάνουν πολλά πρόσθετα αποστραγγιστικά και αρδευτικά έργα, με διώρυγες, τάφρους και φράγματα σε διάφορα σημεία.
(ιδ). Η "Αγγλική Εταιρεία Κωπαΐδας" αυτή αποξήρανε ολότελα τη λίμνη και βαθαίνει τη σήραγγα και τις αποστραγγιστικές διώρυγες και ολοκληρώνει το έργο το 1931 αποξηραίνοντας 241.000 στρέμματα. Για χρόνια η περιοχή αποτέλεσε ιδιοκτησία της εταιρείας που την εκμεταλλεύτηκε.

Το 1953 απαλλοτριώθηκε η έκταση και μοιράστηκε σε ακτήμονες και δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Κωπαΐδας με σκοπό την προγραμματισμένη καλλιέργεια, τη βελτίωση και συμπλήρωση των έργων και των εγκαταστάσεων, ώστε ν' αυξηθεί η παραγωγή.

Η διάθεση της έκτασης των 240.289 στρεμμάτων, έγινε ως ακολούθως:

1.862 στρ. παραχωρήθηκαν στους περιοίκους της Υλίκης
28.427 στρ. ήταν οι απαιτήσεις τρίτων από το Δημόσιο
145.000 στρ. παραχωρήθηκαν σε μισθωτές
48.000 στρ. για καλλιέργεια από την εταιρεία
17.000 στρ. για κοινωφελή έργα (δρόμοι, διώρυγες κ.λ.π.)

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΟΡΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΣΤΟΥΣ ΚΛΗΡΟΥΧΟΥΣ

1 Ορχομενός 11 .Καρυά 21 .Σούρπη 31 .Κορώνα
2.Κολάκα 12.Άγιος Σπυρίδων 22.Νεοχώρι 32.Μάζι
3 .Πύργος 13 .Άγιος Δημήτριος 23 .Κυριάκι 3 3.Αλίαρτος
4.Παύλο 14. Άγιος Γεώργιος 24.Αλκομεναί 34.Μαυρομάτι
5. Μαρτίνο 15.Λούτσι 25.Κούκουρα 35.Βάγια
6. Μαλεσίνα 14.Ελικών 26.Λεοντάρι 36.Λαφύστιο
7. Κάστρο 17.Ακραίφνιο 27.Παναγιά 37.Υψηλάντης
8. Λάρυμνα 18.Ρωμαιϊκο 28.Ευαγγελίστρια 38.Πέτρα
9. Κόκκινο 19.Λιβαδειά 29.Σωληνάρι 39. Προσήλιο
10.Ακόντιο 20.Θεσπιές 30. Αγία Τριάδα 40.Θούριο

O αύξων αριθμός παριστάνει το τμήμα που διανεμήθηκε στους κληρούχους των 40 χωριών της Βοιωτίας και της Λοκρίδας.

Με την οριστική διανομή του κτήματος, ο Οργανισμός Κωπαΐδας αντικατέστησε την Αγγλική Εταιρεία. Στο Θέμα των καλλιεργειών εφάρμοσε το"" κυλιόμενο'" πρόγραμμα, που είχε εφαρμόσει και η Αγγλική Εταιρεία (πρόγραμμα εναλλασσόμενων καλλιεργειών) με σκοπό την όσο το δυνατό μεγαλύτερη αύξηση της αποδοτικότητας των εδαφών.
Επειδή όμως τα έργα που είχαν εκτελεσθεί μέχρι τότε ήταν κυρίως αποστραγγιστικά, ο Οργανισμός έστρεψε την προσοχή τον εφ` ενός στην κανονική λειτουργία του αποχετευτικού δικτύου, εφ ετέρου στην κατασκευή αυτόνομου αρδευτικού δικτύου.
Με τις διαθέσιμες ποσότητες νερού δεν μπορούσαν να αρδευτούν περισσότερα από 50-60 χιλιάδες στρέμματα. 'Έτσι το 1958-59 στις όχθες της Υλίκης κατασκευάστηκε αντλιοστάσιο και ειδικό κανάλι επιστροφής στα ποτάμια συμπληρωματικών ποσοτήτων νερού.
Το κανάλι αυτό ξεκινάει από το αντλιοστάσιο, από υψόμετρο τέτοιο που επιτρέπει τη φυσική ροή τον νερού προς το Κωπαιδικό πεδίο, περνάει από σήραγγα 800 περίπου μέτρων, που κατασκευάστηκε γι` αυτό το σκοπό, ακολουθεί τα νότια κράσπεδα του χαμηλής οροσειράς του Ακραιφνίου και καταλήγει στη Θέση Βρυστικά κοντά στην γνωστή νησίδα της ακρόπολης τον Γλα.
Τέλος το 1972 έγινε διαπλάτυνση και εκβά0υνση της παλαιάς διώρυγας και ανοίχθηκε νέα σήραγγα (Τούνελ) δίπλα στην παλιά , πολύ μεγαλύτερη και έτσι ολοκληρώθηκαν τα αντιπλημμυρικά έργα του κάμπου της Κωπαΐδας. Με την εκτροπή των νερών στη νέα διώρυγα έπαυσε να χρησιμοποιείται η παλαιά σήραγγα και μαζί μ' αυτή και η λειτουργία του υδροηλεκτρικού εργοστασίου που λειτουργούσε στην έξοδό του.

Επιπτώσεις της αποξήρανσης

Πριν την αποξήρανση οι κάτοικοι γύρω από τη λίμνη ζούσαν σχεδόν πρωτόγονα. Καλλιεργούσαν τις λίγες εκτάσεις που υπήρχαν στις όχθες της λίμνης, αλλά η παραγωγή καταστρεφόταν πολλές χρονιές από τις πλημμύρες. Ακόμη ψάρευαν, κυνηγούσαν ή έβοσκαν γιδοπρόβατα, βόδια και γουρούνια. Με την αποξήρανση δόθηκαν μεγάλες εκτάσεις για εκχέρσωση και καλλιέργεια, πράγμα που άλλαξε και βελτίωσε τη ζωή του τόπου ριζικά.
• 'Aρχισαν να καλλιεργούνται περίπου 200.000 στρέμματα. Απασχολήθηκαν χιλιάδες εργατικά χέρια και έγινε μεγαλύτερης έκτασης καλλιέργεια περισσοτέρων προϊόντων. Εκτός από το σιτάρι καλλιεργείται τώρα και βαμβάκι, αραβόσιτο, όσπρια, πεπόνια.
• Ταυτόχρονα αναπτύσσεται μεγαλύτερη κτηνοτροφία, όπου εκτρέφονται χιλιάδες αιγοπρόβατα και βοοειδή .
• Μια άλλη πολύ σημαντική βελτίωση που επέφερε η αποξήρανση είναι αυτή στο θέμα της υγείας, όπου αρχίζει να μειώνεται αρχικά και να εξαφανίζεται στη συνέχεια, η ελονοσία που πριν κυριολεκτικά θέριζε τους κατοίκους.

Σήμερα η Κωπαΐδα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κέντρα βαμβακοπαραγωγής. Στην περιοχή της, η Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών κατέχει μεγάλες καλλιεργητικές μονάδες για την πρακτική εξάσκηση των φοιτητών της.



.

Top

© Giorgio Peppas



Welcome in Greece