Welcome in Greece Welcome in Greece

 

ΑρχικήInitial ΠίσωBack ΠίσωΠέρδικες



- Της πέρδικας φτεροκοπήματα ...



Του Απόστολου Χρ. Αντωνάκη

Πριν από χρόνια καταπιάστηκα να γράψω μερικές σκέψεις για ένα από τα πολυτιμότερα ενδημικά μας θηράματα.
Για να το κάνω πολλοί ήταν οι λόγοι που με παρακίνησαν. Κυρίως όμως επειδή λίγα είδη από αυτά του φτερωτού μας κόσμου έχουν περάσει στην ιστορία μέσω των αιώνων με ιδιαίτερη γοητεία, με δοξασίες, θρύλους και τραγούδια, με μύθους και λογοτεχνήματα.
Ανάμεσα σ' αυτά τα λίγα, λοιπόν, δεν θα 'ταν παράδοξο ένα να έχει την πρωτιά η πέρδικα..

Η πέρδικα προσέλκυσε τους ερευνητές, αλλά και τους φιλοσόφους της εποχής, στη μελέτη όχι μόνο των συνηθειών της, αλλά και της βιολογίας της, με τόσο μεγάλη προσοχή και επιτυχία μάλιστα, ώστε χιλιάδες χρόνια αργότερα οι επιστήμονες να στηρίζονται με σεβασμό σ' αυτές τις μοναδικές παρατηρήσεις.

Ο Αριστοτέλης, στο έργο του «ΑΙ ΠΕΡΙ ΤΑ Ζ?Α ΙΣΤΟΡΙΑΙ», κάνει εκτεταμένη αναφορά στις πέρδικες, για να τον επιβεβαιώσουν αρκετοί σύγχρονοί του, αλλά και μεταγενέστεροι, μεταξύ των οποίων Θεόφραστος ο Αιλιανός και ο Αριστοφάνης Βυζάντιος.
Αναφερόμενος, λοιπόν, ο Αριστοτέλης στην πέρδικα, τη χαρακτηρίζει ως ιδιαίτερα φιλήδονο πουλί, κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στα αρσενικά, τα οποία περιγράφει ως «ένθερμους εραστές», οι οποίοι δεν άφηναν τις θηλυκιές να κλωσήσουν. Παρατήρησε δε πως αρκετές φορές τα αρσενικά κατέστρεφαν τα αυγά στις φωλιές, για να μπορούν να συνεχίσουν τις ερωτοτροπίες με τις θηλυκές. Κάπου εκεί ο Αριστοτέλης μέμφεται «της ηθικής» των αρσενικών περδικών, αναφέροντας αρκετές λεπτομέρειες για την ερωτική συμπεριφορά μεταξύ τους, όταν οι θηλυκιές αναγκάζονταν να απομακρυνθούν από κοντά τους, για να μπορέσουν να εκκολάψουν τα αυγά τους.

Ωστόσο, και οι νεότεροι ερευνητές και φυσιοδίφες χαρακτήρισαν αρκετές φορές τις αρσενικές πέρδικες «ασελγή πουλιά», επιβεβαιώνοντας κατά τον πλέον περίτρανο τρόπο τις παρατηρήσεις του μεγάλου αρχαίου Ελληνα φιλοσόφου.
Παρατηρήθηκε επίσης πως τα αρσενικά, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, και μόνο στο άκουσμα της φωνής της θηλυκιάς έφταναν σε ερωτικό οργασμό. Ισως γι' αυτόν το λόγο και ο Αιλιανός, επιβεβαιώνοντας τον Αριστοτέλη, αναφέρει:
«Πέρδικα θήλυν, όταν κατ' άνεμονγένηται του άρρενος, εγκύμονα γίνεσθαι φύσει τινί απορρήτω!» («Περί ζώων ιστορίας» βιβλ. XVII, κεφ. XV). Δηλαδή, η θηλυκιά πέρδικα γονιμοποιείται ακόμη και με την πνοή του ανέμου που έρχεται από το μέρος της αρσενικής πέρδικας, με κάποιο ανεξήγητο τρόπο.

Η ελληνική πέρδικα αναφέρεται σε πολυάριθμους πληθυσμούς μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Λέγεται δε πως με ειδικές μεθόδους συλλαμβανόταν και σε συγκεντρωτικούς αριθμούς γινόταν η εξαγωγή της για τον εμπλουτισμό των βιοτόπων άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Αν οι συνήθειές της, η βιολογία και η πονηριά της μνημονεύονται από τους φυσιοδίφες και τους ερευνητές, η νεότερη λαϊκή ποίηση αλλά και η λογοτεχνία αφιερώνουν αμέτρητους στίχους και διηγήματα με προσωποποιημένη την πέρδικα ή αντίστροφα. Μαζί της όμως ασχολήθηκε και ο Αθήναιος, σοφιστής από τη Ναυκράτη της Αιγύπτου, ο οποίος έζησε το 2ο μ.Χ. αιώνα. Υποστήριζε πως οι πέρδικες «μετανάστευαν» από την Αττική στη Βοιωτία, όπου και άλλαζαν το κακάρισμα.
Αυτό όμως έρχεται σε αντίθεση με τις βιολογικές συνήθειες του πουλιού, που το καθιστούν μη μεταναστευτικό ή μετακινούμενο σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, τουλάχιστον τέτοιες που καθορίζονται από τα όρια μεγάλων νομών, όπως η Αττική και η Βοιωτία.

Στο έργο του Αθήναιου «ΔΕΙΠΝΟΣΟΦΙΣΤΑΙ», μεταξύ των άλλων, περιγράφονται και οι αρχαίοι τρόποι μαγειρέματος του πουλιού, με τέτοιες λεπτομέρειες μάλιστα, ώστε να ωχριούν μπροστά στις περιγραφές αυτές αρκετοί ίσως από τους σύγχρονους σεφ, ως προς την εκλεπτυσμένη γαστριμαργική τέχνη των αρχαίων. Αλλά και σε νεότερα χρόνια -τότε που η Ελλάδα ήταν ακόμη υπόδουλη στον τουρκικό ζυγό- έχουν αναφερθεί αρκετά περιστατικά με πρωταγωνιστές ήρωες της εθνικής μας Επανάστασης και την πέρδικα. Κι αυτό δεν είναι καθόλου παράδοξο, αφού σε αναφορές ιστορικών της εποχής καταγράφεται η έντονη κυνηγετική δραστηριότητα των Ελλήνων της εποχής εκείνης, αλλά και η ιδιαίτερη σχέση τους με διάφορα ζώα και θηράματα.

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος π.χ. αγαπούσε γενικά το κυνήγι τόσο των φτερωτών όσο και των τριχωτών θηραμάτων και ιδιαίτερα αυτό της πέρδικας και του λαγού. Χαρακτηριστικό όμως είναι το επεισόδιο που συνέβη με πρωταγωνιστές τον Καραϊσκάκη και μια πέρδικα. Ο Καραϊσκάκης επιθεωρούσε την εμπροσθοφυλακή του στο Δαφνοβούνι στο σημερινό Δαφνί και κάποια στιγμή βρέθηκε με τους επιτελείς του σ' ένα μισογκρεμισμένο χαμόσπιτο. Εκεί που συζητούσαν, μια πέρδικα πέταξε μέσα και κάθισε στον ώμο του αρχηγού. Ολοι ταράχτηκαν και ξαφνιασμένοι τινάχτηκαν όρθιοι. Τρόμαξε και η πέρδικα κι έκανε φτερό.
Ο Καραϊσκάκης θεώρησε το συμβάν καλό οιωνό και εμψύχωσε τα παλικάρια του, λέγοντάς τους πως αυτό ήταν σημάδι νίκης, σταλμένο από τον Θεό.
Και δεν ήταν μοναδικό το συμβάν, αφού πλήθος από λαϊκές καταγραφές εξιστορούν θρύλους και δεισιδαιμονίες, με πρωταγωνιστές θηράματα και ανθρώπους, σε μια σχέση αναμφίβολα τρυφερή και πολλές φορές συγκινησιακά μυσταγωγική.

Η φθορά

Η περίοδος της Τουρκοκρατίας αποτελεί χρονολογικά την πλέον δυσμενή περίοδο για τους πληθυσμούς της πέρδικας, ιδίως κατά την εποχή της εθνικής Επανάστασης του 1821.
Στην Ιστορία αναφέρονται εκδικητικές πυρπολήσεις τεράστιου δασικού όγκου από τους κατακτητές, όπου κατά τους παρατηρητές της εποχής σημειώθηκαν «κοσμογονικές» μεταβολές στην άγρια πανίδα και τους βιότοπους.
Αν σ' αυτό προσθέσουμε και την κακή -παλαιά ευτυχώς- λαϊκή συνήθεια να μαζεύονται τα αυγά της πέρδικας, κυρίως την εποχή της Λαμπρής, και να βάφονται, φαντάζεται κανείς εύκολα το μέγεθος της καταστροφής. Η συνήθεια αυτή ίσως είχε τις ρίζες της στις δοξασίες πως το βαμμένο περδικαύγουλο ήταν πολύ τυχερό για τον κάτοχό του.
Κάποιοι αυτοδίδακτοι «γιατροσοφιστές» διέδιδαν επίσης πως το αυγό της πέρδικας ήταν φαρμακευτικό ελιξίριο για διάφορες ασθένειες - έτσι για πολύ καιρό τα αυγά της είχαν μεγάλη ζήτηση. Αρκετοί τσοπάνηδες και τσοπανόπουλα -όπως αναφέρει και ο Λυκούδης έβγαζαν καλό μεροκάματο, συλλέγοντας αυγά από τις περδικοφωλιές, τα οποία μοσχοπουλούσαν.
Πολύ παλαιά κακή και αντιδεοντολογική συνήθεια ήταν και το καρτέρι στην κούρνια, φαινόμενο που όμως ευτυχώς εξαλείφθηκε, διότι προξενούσε ανυπολόγιστη ζημιά στις πέρδικες. Αν και υπήρχε δικαιολογία, τουλάχιστον κατά την περίοδο του πολέμου και της Κατοχής (1940-1945), όταν οι άνθρωποι πεινούσαν και ζητούσαν απεγνωσμένα τροφή για να επιβιώσουν, οι πέρδικες σε πολλά μέρη αφανίστηκαν και χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να εξισορροπηθούν ξανά οι πληθυσμοί τους.

Σύγχρονη διαχείριση

Σήμερα, η αναγκαιότητα διατήρησης των πληθυσμών του ενδημικού θηράματος ανάγκασε το κράτος, αλλά διάφορους άλλους φορείς κυρίως δε τις κυνηγετικές οργανώσεις, να προχωρήσουν στην εκπόνηση επιστημονικών μελετών και μέτρων διαχείρισης της άγριας πανίδας, συνεπώς και των δύο ειδών της πέρδικας. Σ' αυτά τα μέτρα σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν τα μέτρα διαχείρισης που προτάθηκαν τα τελευταία χρόνια από τις κυνηγετικές μας οργανώσεις που φαίνεται ξεκάθαρα πλέον σήμερα - πως αποδιδουν θετικά αποτελέσματα.

Οι τακτικοί αναπληθυσμοί ωφέλησαν και συνεχίζουν να ωφελούν, αν και η έλλειψη ειδικών γνώσεων και ορισμένες αυθαίρετες παρεμβάσεις εγκυμονούν κινδύνους για την υβριδοποίηση των δύο ειδών, με δυσάρεστα για το μέλλον επακόλουθα.
Οι καταλληλότερες εποχές για την απελευθέρωση της πέρδικας σύμφωνα με τις μελέτες ειδικών επιστημόνων- είναι οι αρχές του φθινοπώρου και η περίοδος κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Η απελευθέρωση γίνεται πάντοτε σε άμεση συνάρτηση με το σταδιακό εγκλιματισμό των πουλιών στο ελεύθερο περιβάλλον, σε περιοχές προσεκτικά προκαθορισμένες, όπου θα υπάρχει η δυνατότητα ανεύρεσης τροφής εύκολα, ενώ παράλληλα θα εφαρμόζονται όλα τα μέτρα ελέγχου και προστασίας.

Η επιτυχία της απελευθέρωσης εξαρτάται από τον τόπο, το χρόνο, αλλά και από την ποιότητα των γεννητόρων. Αυτό σημαίνει σωστή εκτροφή, αλλά και προετοιμασία στους κλωβούς εξοικείωσης, υπό την εποπτεία ειδικών, οι οποίοι θα ελέγχουν την υγεία και τη σωστή ανάπτυξη των πουλιών.
Σημαντικό ρόλο θα παίξουν όμως και οι προσπάθειες για τη διεύρυνση και βελτίωση των βιοτόπων της πέρδικας, αλλά και ο αυστηρός έλεγχος για τη διαχείρισή της.

Στον αντίποδα, το φαινόμενο της λαθροθηρίας, η χρήση διάφορων τοξικών φυτοφαρμάκων, ο υπερπληθυσμός των αρπακτικών και οι εκτεταμένες, τα τελευταία χρόνια, πυρκαγιές είναι τα βασικότερα από τα προβλήματα που θα πρέπει να απασχολήσουν όλους μας. Η συγκρότηση, τέλος, επιστημονικών ομάδων από ειδικά εκπαιδευμένους κυνηγούς, βιολόγους, ορνιθολόγους, κτηνιάτρους, περιβαλλοντολόγους κ.λπ., οι οποίες θα έχουν ως σκοπό τη μελέτη, καταγραφή, αλλά και την εκπόνηση μέτρων για τη διατήρηση και βελτίωση των πληθυσμών της άγριας πανίδας και των βιοτόπων της, θα αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα για ένα ελπιδοφόρο μέλλον.

Εφόσον βέβαια παραμεριστούν τα ανεδαφικά αντικυνηγετικά στερεότυπα και ο επιλεκτικός μονόδρομος των μη κυβερνητικών οργανώσεων που αποτελούν ζημιογόνα εμπόδια στις επιβεβλημένες συνεργασίες μεταξύ του κράτους και της μεγάλης οικογένειας των κυνηγών.

EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι



ΕΠΑΝΩ-UP

© Giorgio Peppas